ટૂંકમાં જવાબ: શું બદલાયું છે?
થાઈલેન્ડમાં નોમિની શેરહોલ્ડરના શંકાસ્પદ ચિહ્નો ધરાવતી નવી કંપની રજિસ્ટ્રેશન છેલ્લા રિપોર્ટિંગ ગાળામાં 561થી ઘટીને 141 થઈ છે, એટલે કે 75%નો ઘટાડો. આ આંકડો માત્ર નવી કંપનીઓનો છે; હજારો જૂની નોમિની સ્ટ્રક્ચર હજુ પણ કાર્યરત છે, અને Ministry of Commerce તથા DSI ગમે ત્યારે તેમની તપાસ કરી શકે છે. જે ગુજરાતી પરિવારો ફૂકેટમાં થાઈ કંપની મારફત વિલા કે જમીન ધરાવે છે, તેમના માટે આ કાયદાકીય જોખમ હવે માત્ર થિયરી નથી, પ્રત્યક્ષ વાસ્તવિકતા છે.
નોમિની કંપની એટલે શું અને તે કેમ જોખમી છે?
થાઈલેન્ડનો કાયદો વિદેશીઓને જમીનની સીધી માલિકી આપતો નથી (Land Code, Section 86). આ પ્રતિબંધને બાયપાસ કરવા માટે વર્ષોથી એક રીત વપરાતી હતી: થાઈ નાગરિકોના નામે 51% અથવા વધુ શેર રાખતી કંપની બનાવવી, જ્યારે ખરેખર મૂડી અને નિર્ણય લેવાની સત્તા વિદેશી રોકાણકાર પાસે જ રહે. Foreign Business Act (1999) મુજબ પ્રતિબંધિત પ્રવૃત્તિઓમાં (જમીન માલિકી સહિત) વિદેશીઓ 49%થી વધુ શેર ધરાવી શકતા નથી, અને નોમિની સ્ટ્રક્ચર આ મર્યાદાનું માત્ર દેખાડો પૂરતું પાલન બતાવે છે.
કોર્ટ આવા કિસ્સાઓમાં થાઈ શેરહોલ્ડરોને 'નોમિની' ગણી ચૂકી છે અને જમીનનું ફરજિયાત વેચાણ (forced sale) આદેશ આપ્યો છે. અંદાજ મુજબ ફૂકેટ અને કોહ સમુઈમાં જમીન પરના 40-60% વિલા આવી નોમિની-લક્ષણો ધરાવતી કંપનીઓ મારફત ખરીદાયા છે. આવી કંપની ચલાવવાનો વાર્ષિક ખર્ચ 50,000-150,000 THB સુધી થાય છે, છતાં તેની કાયદેસરતાની કોઈ ગેરંટી નથી.
નવો કાયદો: DBD Order No. 2/2026 શું કહે છે?
Thailand's Department of Business Development (DBD)એ Order No. 2/2026 જારી કર્યો છે, જે 1 ઓગસ્ટ 2026થી અમલમાં આવ્યો છે. આ ઓર્ડરનો ઉદ્દેશ્ય એ છે કે વિદેશીઓ નોમિની શેરહોલ્ડર દ્વારા થાઈ કંપની પર નિયંત્રણ ન રાખી શકે. હવે કંપનીની સ્થાપના સમયે જ નહીં, પરંતુ શેરહોલ્ડિંગમાં થતા દરેક ફેરફાર વખતે પણ રોકાણ સ્ટ્રક્ચરની વિગતવાર સમજૂતી અને મૂડીના મૂળ સ્ત્રોતનો પુરાવો આપવો પડશે.
આ સાથે, વિદેશી ભાગીદારી ધરાવતી (0.01-49.99%) કંપનીઓની રજિસ્ટ્રેશન સંખ્યામાં પણ મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે: 2026ના પ્રથમ ત્રિમાસિકમાં 51%નો ઘટાડો, અને 1થી 31 મે 2026 વચ્ચે 65%નો ઘટાડો. મધ્ય-2026 સુધીના અંદાજ મુજબ, લગભગ 119,000 કંપનીઓ આ 'જોખમ કેટેગરી'માં આવે છે એટલે કે તેમની તપાસ થઈ શકે છે.
પકડાય તો શું સજા થાય?
Foreign Business Act હેઠળ નોમિની સ્ટ્રક્ચર વાપરવા બદલ 1,000,000 THB સુધીનો દંડ અને/અથવા 3 વર્ષ સુધીની જેલ થઈ શકે છે. કોર્ટ જમીનનું ફરજિયાત વેચાણ પણ આદેશી શકે છે, અને થાઈ નોમિની શેરહોલ્ડરો પર પણ ફોજદારી જવાબદારી લાગુ પડે છે. Department of Special Investigation (DSI)એ ફૂકેટ, ક્રાબી અને સુરત થાનીમાં તપાસ તીવ્ર કરી છે, જે ગુજરાતી રોકાણકારો માટે ખાસ ધ્યાનપાત્ર વિસ્તારો છે.
હવે વિદેશીઓ પાસે કાનૂની વિકલ્પ શું છે?
- લોંગ-ટર્મ લીઝહોલ્ડ: 30 વર્ષની મુદ્દત, જેમાં બે વાર રિન્યુઅલનો વિકલ્પ (30+30+30 વર્ષ). જમીન થાઈ માલિક પાસેથી ભાડે લેવાય છે, જ્યારે તેના પર બનેલું ઘર વિદેશીના નામે રજિસ્ટર થઈ શકે છે.
- ફ્રીહોલ્ડ કોન્ડોમિનિયમ: વિદેશીઓ કોન્ડો યુનિટની સંપૂર્ણ ફ્રીહોલ્ડ માલિકી મેળવી શકે છે, જો બિલ્ડિંગમાં વિદેશી ક્વોટા કુલ ફ્લોર એરિયાના 49%થી વધુ ન હોય. નાણાં વિદેશથી થાઈ બેંક મારફત ટ્રાન્સફર થવા જોઈએ અને Foreign Exchange Transaction (FET) સર્ટિફિકેટ મેળવવું જરૂરી છે.
- યુસુફ્રક્ટ (Usufruct): જીવનભરનો ઉપયોગ અધિકાર, જે Land Departmentમાં રજિસ્ટર થાય છે.
નોમિની કંપની ધરાવતા લોકોએ શું કરવું?
જો તમારી હાલની કંપની નોમિની સ્ટ્રક્ચર જેવી લાગે છે, તો પ્રથમ પગલું એ છે કે લાયસન્સ ધરાવતા થાઈ વકીલ પાસે ઓનરશિપ ઓડિટ કરાવો. તેનો પ્રારંભિક ખર્ચ સામાન્ય રીતે 15,000-30,000 THB થાય છે. જો સ્ટ્રક્ચર બદલવાની જરૂર જણાય, તો કંપની જમીન થાઈ વ્યક્તિ કે એન્ટિટીને વેચે અને પછી લીઝ એગ્રીમેન્ટ કરે તે પ્રક્રિયામાં ટેક્સ અને લીગલ ફી સહિત 100,000-300,000 THB ખર્ચ થાય છે, પરંતુ તેનાથી ફોજદારી જોખમ દૂર થાય છે અને માલિકી પારદર્શક બને છે.
Thai Bar Association દ્વારા લાયસન્સ ધરાવતા, જમીન કાયદામાં અનુભવ ધરાવતા વકીલને પસંદ કરો, અને ખાતરી કરો કે તેમનું નોમિની સ્કીમ વેચતી કંપનીઓ સાથે કોઈ જોડાણ ન હોય.
શું આ ફેરફારો કોન્ડો માર્કેટને અસર કરશે?
સીધી અસર નહીં, કારણ કે વિદેશીઓ માટે ફ્રીહોલ્ડ કોન્ડો હજુ પણ સંપૂર્ણપણે કાયદેસર માલિકીનું સ્વરૂપ છે. પરંતુ પરોક્ષ રીતે, જે રોકાણકારો પહેલા નોમિની કંપની મારફત વિલા ખરીદતા હતા, તેઓ હવે વધુ સુરક્ષિત વિકલ્પ તરીકે કોન્ડોમિનિયમ તરફ વળી શકે છે, જેનાથી કોન્ડોની માંગ વધવાની શક્યતા છે.
2026 સુધીમાં જમીન કાયદામાં સુધારો કરીને વિદેશીઓને સીધી માલિકી આપવાની કોઈ ધારાસભ્ય પહેલ નથી. ચર્ચા સમયાંતરે થાય છે, પરંતુ રાજકીય ઈચ્છાશક્તિનો અભાવ સ્પષ્ટ છે. જે ગુજરાતી ખરીદદારો ફૂકેટમાં પ્રોપર્ટીમાં રોકાણ કરવા વિચારે છે, તેમણે આ પ્રતિબંધ મધ્યગાળામાં હટવાની આશા ન રાખવી જોઈએ, અને શરૂઆતથી જ કાયદેસર માર્ગ (લીઝહોલ્ડ કે ફ્રીહોલ્ડ કોન્ડો) અપનાવવો હિતાવહ છે. થાઈલેન્ડ પ્રોપર્ટીની ટીમ આવા કિસ્સાઓમાં યોગ્ય સ્ટ્રક્ચર પસંદ કરવામાં માર્ગદર્શન આપી શકે છે.
સ્ત્રોત: Thailand Business News